คลัตช์แบบจานเสียดทาน
คลัตช์ตัดและต่อกำลังระหว่างเครื่องยนต์กับเกียร์ เพื่อให้เปลี่ยนเกียร์หรือหยุดรถได้โดยเครื่องยังเดิน ชุดที่พบบ่อยในรถเกียร์ธรรมดาประกอบด้วย
- มู่เล่ (flywheel): พื้นเสียดทานและฐานติดตั้งชุดคลัตช์ ให้โมเมนต์ความเฉื่อย
- จานคลัตช์ (clutch disc): มีผ้าคลัตช์ทั้งสองด้าน มักมีสปริงบิดลดแรงกระชาก ดุมจานมีฟันเข้ากับเพลาเข้าเกียร์
- ชุดกด (pressure plate) และสปริงกด ซึ่งในรถยนต์ส่วนใหญ่วันนี้เป็นสปริงไดอะแฟรม (diaphragm spring)
- ลูกปืนถอดคลัตช์ (release / throw-out bearing) และส้อมถอด
- ระบบสั่งงาน: สายเคเบิล หรือไฮดรอลิก (กระบอกแม่–กระบอกเด็ก)
หลักการ: เมื่อไม่เหยียบคลัตช์ สปริงกดจะบีบจานคลัตช์ติดมู่เล่ กำลังถูกส่งต่อไปเพลาเข้าเกียร์ เมื่อเหยียบคลัตช์ แรงกดถูกคลาย จานคลัตช์หลุดจากมู่เล่ กำลังถูกตัด
เกียร์ธรรมดาและอัตราทดเฟือง
เกียร์ทำให้อัตราทดระหว่างเครื่องยนต์กับล้อเปลี่ยนได้ เกียร์ต่ำให้แรงบิดที่ล้อสูง ความเร็วรถต่ำ เกียร์สูงกลับกัน เกียร์ถอยหลังเปลี่ยนทิศการหมุนด้วยเฟืองตัวกลาง
- Sliding mesh: เลื่อนเฟืองให้ฟันเข้ากันโดยตรง เข้ายาก เสียงดัง ใช้ในเกียร์ถอยหลังได้บ่อย
- Constant mesh: เฟืองกินตลอด ใช้เสื้อคลัตช์หรือข้อต่อเลื่อนเป็นตัวเลือกเฟือง
- Synchromesh: มีกรวยและแหวนซิงโครไนซ์ปรับความเร็วให้เท่ากันก่อนเข้าฟัน จึงเข้าเกียร์ได้ราบ ใช้ในเกียร์เดินหน้าเกือบทั้งหมดของรถยนต์ปัจจุบัน
อัตราทด i = จำนวนฟันเฟืองตาม (driven) / จำนวนฟันเฟืองขับ (driver) i > 1 ทดรอบลง แรงบิดเพิ่ม รอบออก = รอบเข้า / i แรงบิดออก ≈ แรงบิดเข้า × i (ไม่คิดการสูญเสีย)
อัตราทดรวม = i_เกียร์ × i_เฟืองท้าย
ค่าตัวอย่าง เฟืองขับ 12 ฟัน เฟืองตาม 36 ฟัน → i = 3.0 : 1 ถ้าเข้า 3,000 rpm ออก 1,000 rpm
ค่าตัวอย่าง คู่ที่ 1: 17 และ 31 ฟัน คู่ที่ 2: 33 และ 14 ฟัน → i = (31/17) × (33/14) = 4.30 : 1
ค่าตัวอย่าง เกียร์ 1 = 3.5, เฟืองท้าย = 4.1 → i_รวม = 14.35 ถ้าแรงบิดเครื่อง 150 N·m แรงบิดที่ล้อ (ไม่คิดสูญเสีย) = 2,152.5 N·m